Allgymorth Ysgol Seicoleg

Mae niwrowyddoniaeth yn datblygu'n gyflym, gan gynnig mewnwelediad dwys i'r ymennydd dynol wrth godi cwestiynau moesegol cymhleth. Mae niwrofoeseg yn groestoriad rhwng niwrowyddoniaeth, athroniaeth a pholisi, gan fynd i'r afael â chyfyng-gyngor megis gwelliant gwybyddol, preifatrwydd yr ymennydd, a moeseg niwrodechnoleg. Yma, rydym yn rhoi sylw arbennig i sut mae niwrofoeseg yn berthnasol i anhwylderau niwroddirywiol.

Mae defnyddio cyffuriau hamdden, fel cocên neu alcohol, yn anghyfreithlon neu'n cynnwys cyfyngiadau oedran llym. Fodd bynnag, mae llawer o bobl yn cymryd y cyffuriau hyn, a chyffuriau tebyg iddynt, hyd yn oed os ydynt yn achosi effeithiau negyddol ar eu perthynas â phobl, eu sefyllfa ariannol a'u hiechyd. Bydd y sgwrs hon yn trafod beth sy'n digwydd yn ymennydd rhywun pan fydd yn cymryd cyffuriau hamdden, a pham, o safbwynt biolegol, mae defnyddio'r cyffuriau hyn yn rhoi cymaint o foddhad… Ond, yr union deimlad hwn sy’n gallu arwain at ganlyniadau hynod niweidiol i rai pobl.

Mae’r ymennydd yn storio cyfoeth o wybodaeth am ystyr pethau, gan gynnwys gwrthrychau (e.e. beth yw pwrpas bwrdd?), pobl (sut mae heddwas yn debygol o ymddwyn?) a geiriau (beth yw ystyr bywyd?). Mae ystyr wrth wraidd popeth a wnawn, ac os collwn ein gafael ar ystyr (e.e., oherwydd dementia) mae effeithiau dinistriol i hynny. Ers Socrates, mae ysgolheigion wedi pendroni ynglŷn â sut rydyn ni'n dysgu ystyr a heddiw mae niwrowyddonwyr yn mynd i'r afael â sut mae'n cael ei gynrychioli yn yr ymennydd. Ymunwch â gweminar Prifysgol Bangor i ddysgu am y ffyrdd y mae gwyddoniaeth wybyddol a niwroseicoleg wedi cyfrannu at ein dealltwriaeth o agwedd hynod ddiddorol ar y meddwl dynol.

Yr ymennydd dynol yw'r gwrthrych mwyaf cymhleth y gwyddom amdano yn y bydysawd. Er mwyn ei ddeall yn well, trodd ymchwilwyr at gyfrifiaduron i efelychu, modelu a rhoi prawf ar y ffordd mae’n gweithio. Fodd bynnag, nid yw'n berthynas unochrog: mae dylanwad yr astudiaeth o'r ymennydd a'r meddwl dynol yn ddwfn ar gyfrifiadureg. Er enghraifft, mae algorithmau technolegau beunyddiol fel testun rhagfynegol, categoreiddio lluniau, a Deallusrwydd Artiffisial sgyrsiol yn codi’n uniongyrchol o ganlyniad i ymdrechion gwyddonwyr gwybyddol i ddeall breuddwydion, y golwg, a datblygiad iaith plant. Bydd y seminar yn archwilio cyd-esblygiad astudiaethau'r ymennydd a’r meddwl dynol, ac ymddygiad ochr yn ochr â Deallusrwydd Artiffisial a chyfrifiadureg. Byddwn yn ystyried y gwreiddiau mewn hen, hen chwedlau, syniadau arloesol Alan Turing, systemau blaengar modern fel ChatGPT, er mwyn archwilio sut y sbardunodd gwyddor gwybyddiaeth arloesiadau mewn cyfrifiadureg ac yn archwilio cyfyngiadau Deallusrwydd Artiffisial cyfredol fel model o'r ymennydd a’r meddwl dynol, ac ymddygiad.

Mae tueddiad at law chwith yn beth prin, mae’n cael ei stigmateiddio, a’i gysylltu ag anghymesuredd mewn ymddygiad yn y ffordd y mae dau hanner yr ymennydd yn gweithio. Yn y sgwrs, byddaf yn sôn am rai o'r honiadau gwirion a llai gwirion ynglŷn â thueddiad at law chwith a’r hyn y mae’n ei olygu. Byddaf hefyd yn dangos i chi sut mae eich llawdueddiad yn berthnasol i anghymesureddau eraill yn eich ymddygiad. Byddaf yn gorffen trwy sôn am rywfaint o'n gwaith ninnau ym Mangor, sy'n ein galluogi i ragweld rhywbeth am anghymesuredd eich ymennydd o ran lleferydd ac iaith.

Bydd y sesiwn hon yn archwilio'r niwrowyddoniaeth y tu ôl i ryngweithio cymdeithasol a chyfathrebu, a bydd yn cyflwyno rhai o'r prosesau seicolegol a niwrowyddonol sy'n gysylltiedig ag adnabod emosiynau, deall pobl eraill, ac ymateb i sefyllfaoedd cymdeithasol, yn ogystal â sut mae ymchwilwyr yn astudio'r prosesau hyn yn yr ymennydd.

Bydd y sesiwn hon yn rhoi cyflwyniad i asesu niwroddatblygiadol, gan archwilio sut mae seicolegwyr yn asesu ac yn deall cyflyrau fel awtistiaeth, ADHD, a dyslecsia. Bydd y sesiwn yn ymdrin â rhai o'r offer a'r dulliau a ddefnyddir mewn asesu, pwysigrwydd ystyried gwahaniaethau unigol, a sut mae seicolegwyr yn dehongli canfyddiadau o'r asesiadau hyn i ddeall dysgu, ymddygiad a datblygiad yn well.

Gall darllen gyda'n gilydd fod yn ffordd bwerus o gefnogi datblygiad iaith plant. Gall oedolion gefnogi datblygiad iaith plant drwy rannu llyfrau deialogol, dull sy'n seiliedig ar dystiolaeth sy'n gwneud darllen yn brofiad mwy rhyngweithiol. Bydd y sesiwn hon yn archwilio sut y gall gofyn cwestiynau, annog sgwrs, ac adeiladu ar ymatebion plant helpu i ddatblygu eu sgiliau iaith a chyfathrebu.

Mae gwybod sut i siarad a deall mwy nag un iaith yn sgìl anhygoel, ac yn gallu cael effaith bositif ar yr ymennydd. Ond, oeddech yn gwybod fod iaith hefyd yn gallu newid y ffordd ‘da ni’n gweld y byd? Da ni’n gallu bod yn fwy emosiynol yn un iaith na’r llall, ‘da ni’n gallu ymddwyn yn wahanol yn y ddwy iaith, a ‘da ni’n fwy tebygol o goelio rhywbeth yn ein hiaith gyntaf. Mae meddwl am y gwahaniaethau hyn yn bwysig iawn yn y maes iechyd (e.e., wrth ddewis iaith sesiwn cwnsela) a’r maes cyfreithiol (e.e., wrth ddewis rheithgor (jury)).   

Ymunwch â ni am drafodaeth ddifyr ar gymhlethdodau iaith, hunaniaeth a lles.